gramatyka i słownictwo
6 komentarzy

Naprawdę dziwne słowa

„Drew­niana morda”, „dupa z torby”, „bzy­kanko na mie­ście”, „kurze gniazdo”, „lata­jący jeleń”, „pod­szczy­py­wa­nie poślad­ków”… Tylko Fran­cuzi mogli wymy­ślić takie sfor­mu­ło­wa­nia. Co oznaczają?

Ucząc się języka obcego pozna­jemy poje­dyn­cze wyrazy, które stop­niowo łączą się ze sobą i two­rzą całe wyra­że­nia i zda­nia. Żeby zro­zu­mieć daną wypo­wiedź, roz­bie­ramy ją na czyn­niki pierw­sze, szu­ka­jąc słów, które już znamy i które pozwolą nam pojąć sens cało­ści. O ile jed­nak zna­jo­mość słów „ouvrir” (otwie­rać) i „boite” (puszka) pomaga w zro­zu­mie­niu sfor­mu­ło­wa­nia „ouvre-boite” (otwie­racz do puszek), o tyle nie­kiedy taki tok myśle­nia może nas spro­wa­dzić na języ­kowe manowce. Poznaj­cie sześć fran­cu­skich wyra­żeń, które w zna­cze­niu dosłow­nym brzmią zupeł­nie ina­czej niż to, co rze­czy­wi­ście okre­ślają.

GUEULE DE BOIS
— (f) kac

Dosłow­nie: „drew­niana morda”.
Cie­kawe, czy zwią­zane jest to z naszym odbi­ciem w lustrze po sza­lo­nej nocy zakra­pia­nej alko­ho­lem? Według spe­cja­li­stów od histo­rii języka, wyra­że­nie to suge­ruje, że po alko­holu nasza buzia wysu­szona jest na wiór.

CUL-DE-SAC
— (m) ślepa uliczka, ślepy zaułek

Dosłow­nie: „dupa z torby” lub „dupa torby”.
Pomimo tego, że ist­nieje dużo bar­dziej ele­ganc­kie wyra­że­nie „une impasse”, Fran­cuzi zdają się czę­ściej uży­wać „cul-de-sac”, który w tym kon­tek­ście pozba­wione jest wul­gar­no­ści. „Cul-de-sac” to meta­fora faktu, że przez ślepą uliczkę nie można się prze­do­stać tak samo jak przez dno torby. Tego sfor­mu­ło­wa­nia możemy uży­wać zarówno w zna­cze­niu dro­go­wym jak i emo­cjo­nal­nym. W języku fran­cu­skim znaj­dują się też inne okre­śle­nia wyko­rzy­stu­jące słowo „cul”, np. „cul-de-boute­ille” (dno butelki), „cul-de-bus” (reklama na tyle autu­busu) albo bar­dzo enig­ma­tyczne „cul-de-lampe” (deko­ra­cja łuku w archi­tek­tu­rze sakral­nej lub orna­ment ostat­niej strony w książce).

BAISE-EN-VILLE
— (m) męska torba na naj­po­trzeb­niej­sze rze­czy do spę­dze­nia nocy poza domem

Dosłow­nie: „bzy­kanko na mie­ście”.
To wyra­że­nie ide­al­nie pre­zen­tuje prze­zna­cze­nie okre­śla­nego przedmiotu. Skoro torba podróżna to „sac de voy­age” czemu nie nazwać małej torebki z przedmio­tami na jedną noc „baise-en-ville”? Ten typ torebki był przez lata zapo­mniany. Pow­ró­cił do gar­de­roby wraz z dzi­siej­szą modą na ciu­chy i akce­so­ria vin­tage. W 2015 roku nowa marka fran­cu­skiej galan­te­rii skó­rza­nej De Rigu­eur z suk­ce­sem prze­pro­wa­dziła akcję crowd­fo­un­din­gową, umoż­li­wia­jącą wpro­wa­dze­nie „baise-en-ville” (nazy­wa­nego BEV) nie tylko dla męż­czyzn.

NID DE POULE
— (m) dziura dro­gowa

Dosłow­nie: „kurze gniazdo”.
Fran­cuzi patrzą na świat w spo­sób bar­dzo obra­zowy. Czyżby fran­cu­skie kury kopały w dro­dze i robiły sobie tam gniazda? Sprawa pozo­staje do wyja­śnie­nia.

CERF-VOLANT
— (m) lata­wiec (zabawka)

Dosłow­nie: „lata­jący jeleń”.
Dla­czego według Fran­cu­zów jele­nie latają? Wszystko przez błąd orto­gra­ficzny! W starofran­cu­skim mówiło się o „lata­jących wężach” (serp-volante) ze względu na kształt ówcze­snych lataw­ców. Z cza­sem jed­nak słowo „wąż” ewo­lu­owało do „ser­pent”, a pisow­nia latawca została błęd­nie zbli­żona do jele­nia, który bądź co bądź w śre­dnio­wie­czu czę­sto przed­sta­wiany był ze skrzy­dłami.

PINCE-FESSES
— (m) ban­kiet, cock­tail party

Dosłow­nie: „pod­szczy­py­wa­nie poślad­ków”.
Nieg­dyś to sfor­mu­ło­wa­nie doty­czyło imprez tanecz­nych, na któ­rych rze­czy­wi­ście docho­dziło do fry­wol­nych zbli­żeń. Wspo­mi­na­jąc „pince-fes­ses” łatwo można sobie wyobra­zić napa­lo­nych panów bie­gną­cych za pisz­czą­cymi paniami na początku XX wieku. Dzi­siaj „pince-fes­ses” w iro­niczny spo­sób okre­śla ofi­cjalne przy­ję­cie, na któ­rym w mniej lub bar­dziej inte­re­su­ją­cym towa­rzy­stwie można napić się wina i poczę­stować Fer­rero Rocher.

Rodzimi użyt­kow­nicy języka poro­zu­mie­wają się w spo­sób natu­ralny, nie zwra­ca­jąc uwagi na ety­mo­lo­gię wyko­rzy­sty­wa­nych przez sie­bie słów. Nie­kiedy wcale nie zdają sobie sprawy z nie­zwy­kło­ści zna­cze­nia ich wypo­wie­dzi w uszach zacie­ka­wio­nych obco­kra­jow­ców, któ­rzy spo­glą­dają na język pod wzglę­dem jego budowy. Per­spek­tywa ucznia jest tym samym bar­dzo korzystna, ponie­waż daje moż­li­wo­ści pozna­nia nie tylko struk­tur lek­sy­kal­nych, ale też kul­tury i spo­sobu myśle­nia native’ów.

Cie­kaw jestem, które z przed­sta­wio­nych sfor­mu­ło­wań najbar­dziej Wam się podoba.

6 komentarzy

  1. Mnie na początku szokowała struktura „se faire faire”, w której pierwsza część orzeczenia na pierwszy rzut ucha pozornie przerzuca odpowiedzialność za drugą (czyli właściwe działanie) na podmiot. Głównie w zdaniach typu „se faire violer”, „se faire arnaquer” – na początku byłam zbulwersowana, że to „ona zrobiła się zgwałcić”, „on zrobił się oszukać” – jakby ten bogu ducha winny podmiot rzeczywiście był motorem działania, w wyniku którego ucierpiał.

    • pan od francuskiego mowi

      A! Racja! To bardzo francuska konstrukcja, trudna do zaakceptowania przez Polaków 😉

    • Piotr mowi

      Ale w sumie po polsku też mamy coś na ten kształt z czasownikiem „dać się” – dał się oszukać etc. Aczkolwiek… ma to może mniej neutralny wydźwięk niż konstrukcja francuska? Chociaż obie kładą nacisk na „ofiarę” zdarzenia 😀

      • Piotr mowi

        PS. Względem artykułu: takie frazeologizmy, idiomy są czymś wspaniałym. A ile dają możliwości twórczych! Do tego ja mam tak, że każdy idiom, polski szczególnie, wywołuje u mnie w głowie dosłowne wyobrażenie 😀

  2. Wiga Cembrzyńska mowi

    Mnie się spodobały te, których nie znałam: „baise en ville” i „pince-fesses” 🙂

    A propos „cul de sac” :
    1. jest to oficjalne określenie ślepego toru (istnieje w słowniku wielojęzycznym wydawanym przez UIC – Międzynarodową Unię Kolei
    2. Widziałam taki napis w charakterze znaku drogowego w… Irlandii! Gdybym nie widziała tego na własne oczy, nigdy bym nie uwierzyła…

    Pozdrowionka

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *