życie po francusku
35 komentarzy

Francuzi, których nazwiska stały się zwykłymi słowami

Co zrobił Eugeniusz Poubelle, żeby jego nazwisko kojarzone było ze śmietnikami? Komu zawdzięczamy m.in.: beszamel, gilotynę i sylwetkę? Przyjrzyjmy się popularnym eponimom występującym w języku francuskim.

EPONIM to słowo pochodzące od imienia lub nazwiska osoby kojarzącej się z danym odkryciem naukowym (pasteryzacja – na cześć jej twórcy Ludwika Pasteura), przedmiotem (bardotka – biustonosz inspirowany dekoltem Brigitte Bardot) albo ideą (bojkot – od jego ofiary, Charlesa Cunninghama Boycotta). Kiedy nazwisko staje się zwykłym słowem, traci wielką literę i może ulegać transformacjom ortograficznym i gramatycznym.

 

poubelle (f)

śmietnik

Eugène Poubelle (1831-1907) był prawnikiem, dyplomatą i prefektem Paryża. To on wprowadził kosze na śmieci dla codziennych potrzeb mieszkańców przyzwyczajonych do pozbywania się odpadków gdzie popadnie. Według napisanego przez niego rozporządzenia właściciel nieruchomości miał udostępnić trzy 120-litrowe kubły: na odpady ogólne, szkło i muszle po ostrygach. Tak narodziła się segregacja śmieci w Paryżu.

béchamel (f)

beszamel

Louis Béchameil de Nointel był XVII wiecznym finansistą, markizem i smakoszem. Jego kucharz stworzył specjalnie dla niego sos na bazie śmietany, mąki i masła. Nikt wtedy nie przypuszczał, że beszamel stanie się popularniejszy od Louisa Béchameila i będzie jednym z podstawowych sosów światowej kuchni.

chateaubriand (m)

soczysty befsztyk

Francois René de Chateaubriand (1768-1848) był jednym z największych francuskich pisarzy, prekursorem romantyzmu, pasjonatem podróży, który dzięki politycznemu zaangażowaniu był także ambasadorem Francji w Anglii. To tam podobno powstał na jego cześć wolno smażony stek z polędwicy wołowej.

silhouette (f)

sylwetka

Ciemny kontur człowieka przemykał korytarzami dworu w Wersalu, to Etienne de Silhouette (1709-1767), filozof epoki oświecenia, autor myśli politycznych i twórca planu reform mających usprawnić działanie finansów Ludwika XV. Jego pomysły nie zostały jednak wcielone w życie i pozostały niewypełnioną obietnicą zmian. Nazwisko Silhouette posłużyło do nazwania tego, co nie zostało dokończone, niejasnego kształtu jawiącego się na horyzoncie, sylwetki.

guillotine (f)

gilotyna

Joseph Ignace Guillotin (1738-1814) to jedno z najważniejszych nazwisk Rewolucji Francuskiej. Właśnie temu lekarzowi i wykładowcy anatomii zawdzięcza się stworzenie maszyny, która miała zastąpić gest kata i w zdecydowany, jednakowy dla wszystkich sposób dokonywać egzekucji. Warto pamiętać, że przedtem forma kary śmierci zależała od pochodzenia skazanego: szlachtę pozbawiano głowy mieczem, złodziejów wieszano, heretyków palono, zdrajców rozrywano końmi… Guillotin pragnął, żeby egzekucje były jak najmniej okrutne i w miarę możliwości humanitarne. Wcale nie chciał, żeby wymyślony przez niego przyrząd został mianowany jego nazwiskiem. Nie wiedział też, że gilotyna będzie używana w sposób masowy i w wielu przypadkach zupełnie nieuzasadniony. Ponoć do końca życia żałował, że wpadł na pomysł jej stworzenia. Po raz ostatni gilotyna została użyta w 1977 roku.

montgolfière (f)

balon

Bracia Joseph i Etienne Montgolfier stworzyli balon, który wykonał pierwszy na świecie lot pasażerski w 1783 roku. Po wielu próbach (na przedmiotach, zwierzętach i trupach), szyciu tysięcy metrów materiału, 850 kilogramowy balon wzniósł się 1000 metrów nad Paryżem, by przebyć 9 kilometrów w 25 minut. Na jego pokładzie byli pierwsi aeronauci François Laurent d’Arlandes i Jean-François Pilâtre. Obaj przeżyli i zapisali się na złotych kartach francuskiego lotnictwa.

nicotine (f)

nikotyna

Jean Nicot (1530-1604) zasłynął wprowadzeniem konsumpcji tytoniu na francuskim dworze. Jeszcze jako ambasador Francji w Lizbonie wysłał Katarzynie Medycejskiej paczuszkę z “lekiem na migrenę” dla jej syna, Franciszka II.
Nicot poza działalnością polityczną i botaniczną, znany jest ze współtworzenia jednego z pierwszych słowników Thresor de la langue francoyse, tant ancienne que moderne, w którym to zdążył opisać tytoń jako nicotiane – “zioło leczące rany, wrzody i choroby weneryczne”.

CIEKAWOSTKA:
Wiesz, że denimowe jeansy pochodzą z Francji, a dokładnie z miasta Nîmes (de Nîmes = denim)? To właśnie tam tkano znany nam dzisiaj materiał. Kokurencją dla Nîmes była włoska Genua (po francusku Gênes) od której to pochodzi sama nazwa jeans.

35 komentarzy

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.